CULTUUR
Er komt niets bij en er gaat niets van de cultuurbegroting af. Dat is jammer, alleen al omdat er wordt gewerkt aan een herziening van het cultuurbestel voor de periode vanaf 2029. Doel is ‘versterking van de toegankelijkheid, toekomstbestendigheid en vereenvoudiging’. Wie een bestel gaat verbouwen, moet ook investeren.
De begroting laat wel een investering zien in CIIIC (het nationale programma voor Immersieve ervaringen – IX) en een eenmalige overheveling naar gemeentefonds voor bibliotheken.
Het ministerie van OCW zelf krijgt ook te maken met een bezuiniging: de zogeheten efficiencytaakstelling op de Rijksoverheid uit het coalitieakkoord – plus een aanvullende taakstelling – betekenen voor het ministerie een ombuiging van €13 miljoen in 2028 en 2029.
WEERBAARHEID
Er is in de troonrede terecht veel aandacht voor een weerbare democratie en samenleving. Maar weerbaarheid is meer dan defensie, economie en cyberveiligheid. Een samenleving moet onder druk ook sociaal en mentaal overeind blijven. Weerbaar blijven dóór cultuur dus.
Voor maatschappelijke weerbaarheid stelt het kabinet €20 miljoen beschikbaar in 2027, oplopend naar €70 miljoen per jaar vanaf 2032 tot en met 2035. Ook wordt structureel €428 miljoen geïnvesteerd in onderzoek en wetenschap, onder meer voor weerbaarheid, onderzoek infrastructuur en praktijkgericht onderzoek. Het kabinet blijft investeren in de verdediging van Oekraïne, waaronder ook bescherming van cultureel erfgoed in Oekraïne.
Bovendien wordt geld overgeheveld naar de begroting van Binnenlandse Zaken voor het Gemeenschapsfonds, dat is gericht op het realiseren, behouden en toekomstbestendig maken van ontmoetingsplekken, het versterken van sociale cohesie en het vergroten van gemeenschapskracht. Hierover heeft onze sector samen met sport, boeken, evenementen en nieuwsmedia gepleit met het maatschappelijk noodpakket.
ARBEIDSMARKT
In de troonrede wordt de arbeidsmarkt genoemd in relatie tot een sterke economie die ‘schoon en duurzaam’ behoort te zijn: “Essentieel voor een sterke economie is een arbeidsmarkt die daar goed op aansluit.” Er wordt gerefereerd aan de, voor de zomer gepresenteerde, Talentstrategie. Daarnaast komt het kabinet met een nieuwe zelfstandigenwet die “zzp’ers de ruimte geeft om te ondernemen, maar schijnzelfstandigheid tegengaat.”
Het kabinet zet in op talentstrategie, die stimuleert scholing en basisvaardigheden onder werkenden, maar de fiscale regelingen voor zzp’ers blijven versoberen. De ondernemersaftrekken en de stimulering van zzp en zelfstandigen worden op alle vlakken afgebouwd. In bredere zin is een verschuiving zichtbaar van zzp naar MKB, zoals stimuleren start- ups en scale- ups, het verhogen innovatie box, afschaffen mogelijkheden willekeurige afschrijving, afschaffen meewerkaftrek, afschaffen stakingsaftrek.
De zelfstandigenaftrek daalt naar €1.200 in 2026, en verder naar €900 in 2027. Per 1 januari 2027 wordt de startersaftrek volledig afgeschaft (dit is nu €2.123). Uit de beleidsevaluatie blijkt dat deze regeling niet doeltreffend is om ondernemerschap te stimuleren en gepaard gaat met relatief hoge uitvoeringskosten.
MEDEOVERHEDEN
“Natuurlijk is de overheid meer dan alleen Den Haag”, aldus de koning. Goede samenwerking tussen het rijk en collega-overheden – provincies, gemeenten en waterschappen – is cruciaal. Het kabinet is zich daar zeer van bewust. Alle overheden werken met elkaar aan een samenwerkingsagenda, die ook bijdraagt aan een slagvaardige en herkenbare overheid.” Net als het IPO en VNG omarmen wij dit van harte. Gemeenten en provincies zijn samen met het rijk belangrijke investeerders in kunst, cultuur, erfgoed en de creatieve sector. Dit voornemen wordt nog niet volledig doorvertaald in de miljoenennota.
ECONOMIE
De koning wijst op het belang van een sterke economie voor onze toekomstige welvaart en noemt daarbij terechte het belang van innovatie. De nadruk ligt daarbij op startups en scale ups. Hierbij missen wij oog voor brede welvaart, welzijn en de rol van de culturele en creatieve sector. De middelen die voor innovatie beschikbaar worden gesteld gaan niet naar onze sector, terwijl deze hier wel een essentiële bijdrage levert als verbindende schakel tussen technologie en samenleving. Ontwerpkracht maakt innovatie toepasbaar, schaalbaar en maatschappelijk relevant.
WONINGBOUW
Zowel de troonrede als de miljoenennota besteden veel aandacht aan bouwen en minder regels. Wij vragen nadrukkelijk om daarbij ruimtelijke kwaliteit en voldoende voorzieningen te waarborgen. Alleen dan wordt blijvend geïnvesteerd in een goede en fijne leefomgeving, en creëren we niet de probleemgebieden van de toekomst. Dat is van groot belang voor ons welzijn en onze gezondheid.
ONDERWIJS
Op de onderwijsbegroting 2027 staat meer geld voor taal en rekenen. Dat is hard nodig gezien de PISA scores. Maar maak van basisvaardigheden en creativiteit geen concurrenten. Kinderen moeten leren lezen én verbeelden, rekenen én creëren. Als sector hebben we er in dit kader dan ook voor gepleit ruimte te maken voor creativiteit. Aan de start van talent staat cultuureducatie. In dit kader wordt de ombuiging School en Omgeving teruggedraaid en gaat het kabinet structureel €121 miljoen investeren.
KUNSTMATIGE INTELLIGENTIE
Het kabinet wil ruimte creëren voor experiment, innovatie en groei van een nationale techsector. Tussen 2026 en 2031 wordt fors geïnvesteerd in o.a. AI. Belangrijk onderdeel is Nationaal Agentschap voor disruptieve Innovatie (NADI. Daarnaast investeert EZK ook in regionale innovatiecampussen (IPCEI AI), mogelijk nog aangevuld met gelden vanuit het Nationale Groeifonds (NGF). Het ministerie van OCW investeert in AI-voorzieningen in het onderwijs en een AI-hub voor in totaal ca. €21 miljoen.
Tegelijkertijd ziet ook het kabinet dat ‘alle razendsnelle ontwikkelingen rond digitalisering en AI natuurlijk in goede en veilige banen moeten worden geleid’. Tijdens het recente Paradisodebat benadrukten cultuursector en Kamerleden gezamenlijk: * De noodzaak van Europese en nationale keuzes voor publieke digitale infrastructuur * Transparantie over het gebruik van cultureel werk * Een eerlijke positie voor makers en * Bescherming van artistieke vrijheid.
FISCALE MAATREGELEN|
Het kabinet verhoogt de belasting op kansspelen met 1%. Dit is van belang voor cultuur omdat vanuit loterijen miljoenen beschikbaar worden gesteld voor de culturele en creatieve sector. De lage btw op cultuur en componisten e.a. blijft behouden.
INTERNATIONAAL CULTUURBELEID
Het kabinet kiest voor internationale samenwerking op veiligheid, klimaat en energie, innovatie en technologie. Binnen de EU maakt Nederland zich sterk voor de verschuiving van geld naar innovatie en technologische vernieuwing.
Het is goed dat weer geld gaat naar het postennetwerk en ontwikkelingssamenwerking en dat er een jaarlijkse Caribische top komt voor gericht op economie, bestaanszekerheid en klimaat. Het kabinet investeert eenmalig in de opvolging van de excuses voor het slavernijverleden in Suriname.
Ondanks de aandacht voor internationale samenwerking vertaalt deze zich niet in de begrotingen van OCW en BZK: voor internationaal cultuurbeleid komen minder middelen beschikbaar. Dat is teleurstellend, mede gezien de soft power van cultuur in internationale samenwerking.
DUURZAAMHEID
(Ecologische) duurzaamheid komt meerdere keren terug in de Troonrede. De koning stelt: “De economie van morgen kan niet anders zijn dan schoon en duurzaam” en benadrukt dat de zomer van 2026 laat zien dat ambitieus klimaatbeleid hard nodig is. De nadruk ligt vooral op de economische en technische kant van de transitie.
Ook de Miljoenennota 2027 laat zien dat de overheid blijft investeren in ecologische verduurzaming, waarbij de ontwikkeling per thema verschilt. Desalniettemin stelt het Planbureau voor de Leefomgeving dat de huidige inzet onvoldoende is om de klimaatdoelen te halen: er bestaat een duidelijke kloof tussen ambitie en beleid. Minister van Veldhoven bevestigt dat de klimaatdoelen momenteel nog ver uit zicht zijn.
We zijn blij dat er veel aandacht is voor duurzaamheid, maar we missen aandacht voor de noodzakelijke mentaliteits- en gedragsverandering. Ook is het een gemiste kans dat de bijdrage aan verduurzaming door de CCS niet expliciet wordt genoemd. Onze sector werkt namelijk niet alleen aan de reductie van de eigen voetafdruk, maar draagt ook bij aan de maatschappelijke kant van de duurzaamheidstransitie. We hebben een belangrijke rol, door te verbeelden, te innoveren en te verbinden.
MEDIA
De media zijn een belangrijk fundament voor onze democratie. De nieuwe Mediawet komt eraan, met kunst en cultuur als wettelijke opdracht aan alle omroephuizen. Dat is winst. Nu moet die opdracht ook zichtbaar worden in programmering, zichtbaarheid en budget.
Dit kabinet draait een deel van de bezuinigingen van het vorige kabinet terug. Dit compenseert niet de volledige bezuinigingen, maar brengt wel iets van verlichting. Dat is welkom in aanloop naar de nieuwe mediawet, die nu in consultatie is. Hierop kan iedereen nu reageren, tot 23 oktober 2026.
REACTIES | WAT VINDEN ONZE COLLEGA’S?
CultuurConnectie | Prinsjesdag 2026: Cultuurbeoefening omarmd, maar middelen blijven achter. Kansen liggen in andere domeinen.
Kunstenbond | Meer inkomen, minder te besteden: Prinsjesdag 2026.
De Creatieve Coalitie | Dit betekent Prinsjesdag voor jou en je werk in 2027.
Stichting Lezen en Schrijven | Prinsjesdag 2026: blijvende aandacht nodig voor 3 miljoen volwassenen die moeite hebben met basisvaardigheden.
Deze lijst wordt steeds aangevuld.