In 2025 startte Kunsten ’92, in samenwerking met het Verwey-Jonker Instituut, het programma Weerbare cultuursector in tijden van polarisatie. Dit programma heeft als doel de culturele en creatieve sector te ondersteunen bij het omgaan met toenemende incidenten en verstoringen als gevolg van maatschappelijke spanningen en polarisatie. Het onderzoek binnen dit programma resulteerde in de Handreiking Weerbare Cultuursector. De handreiking richt zich op de cultuursector in brede zin en is niet toegespitst op specifieke disciplines.
Deze handreiking biedt culturele organisaties houvast bij zorgvuldige afwegingen rond artistieke vrijheid, veiligheid, kernwaarden en maatschappelijke verantwoordelijkheid. Geen pasklare antwoorden, maar een hulpmiddel om te anticiperen op incidenten, om te handelen tijdens spanningen en om passende nazorg te organiseren, met oog voor medewerkers, makers en publiek.
Weerbaarheid betekent daarbij niet het vermijden van risico’s of het afzwakken van kunst, maar een bewuste en transparante omgang met maatschappelijke spanningen, vanuit helder geformuleerde kernwaarden.
- HANDREIKING Een weerbare cultuursector in tijden van polarisatie: Afwegings- en handelingskader voor omgang met maatschappelijke spanningen en polarisatie
- ONDERZOEK Weerbare cultuursector: Omgaan met maatschappelijke spanningen en polarisatie
Advies Raad voor Cultuur
Maken (z)onder druk | Raad voor Cultuur | 2026
Publicatie Boekmanstichting
Boekman #145 Artistieke vrijheid onder druk | Boekmanstichting | 2025
Actiedag Weerbaar Erfgoed 11 tot 13 mei 2026
Actiedag Weerbaar Erfgoed 2026
Wat doe jij in de week van 14 mei
De Nederlandse UNESCO Commissie, Blue Shield Nederland en Cultural Emergency response roepen heel Nederland op om op 11, 12 en 13 mei in actie te komen voor ons erfgoed. Ga aan de slag met het thema ‘weerbaarheid’ binnen jouw organisatie. Denk aan het noodklaar maken van je collectie, de belboom updaten voor een noodsituatie, de digitale veiligheid in kaart brengen, of een risico-inventarisatie houden met jouw team – alles draagt bij aan een betere bescherming van onze kunst, cultuur, monumenten en archieven.
Met groeiende internationale dreigingen en veranderend klimaat is het zaak ons erfgoed weerbaarder te maken. Wereldwijd wordt cultureel erfgoed steeds vaker doelwit in gewapende conflicten. Ook het toenemend aantal natuurrampen zet erfgoed onder druk, denk aan overstromingen en extreme weersomstandigheden waar ook Nederland mee te maken krijgt. We hebben allemaal het ‘Denk Vooruit’ boekje op de deurmat gekregen. Maar, denk jij al vooruit over ons erfgoed?
Wat kan je doen?
- Bedenk waarmee jij in jouw organisatie aan de slag kan.
- Gebruik de Oefengids Weerbaar Erfgoed met laagdrempelige oefeningen en checklists.
- Bekijk de Activiteiten van 2025 om inspiratie op te doen.
- Zet 11, 12 en 13 mei in de agenda. Sluit maandag 11 mei om 10.00 uur aan bij de online kick-off van deze week!
- Kom naar een van de activiteiten van onze programmapartners om kennis en inspiratie op te doen, georganiseerd door heel Nederland. Op 1 april vind je het volledige programma op unesco.nl.
De programmapartners zijn onder meer de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, het Mauritshuis, DEN, Nationaal Archief, KB, nationale bibliotheek, UNESCO Jongerencommissie, JongVNK, ErfgoedJong, Federatie Instandhouding Monumenten, Haags Preventie Netwerk, Nationale Monumentenorganisatie, Hizkia Den Haag en Muiderslot.
Ben je geïnspireerd, wil je je expertise delen en zelf een activiteit organiseren voor anderen? Meld je aan als programmapartner via weerbaarerfgoed@unesco.nl.
Aanmelding en organisatie
Ga jij aan de slag met weerbaarheid en bescherming in de week van 14 mei? Meld jouw actie via dit formulier. Alle initiatieven worden verzameld en gedeeld: laat jouw actie een inspiratie zijn voor anderen en meld je aan.
Hierna ontvang je een communicatiepakket met beeld en tekst om te verspreiden op sociale media. Ook krijg je de Actiedag Vlag opgestuurd om te wapperen in de week van 14 mei!
Contact
Volg de Actiedag Weerbaar Erfgoed op Instagram en LinkedIn om op de hoogte te blijven van het programma, initiatieven, updates en handige tips: @ActiedagWeerbaarErfgoed.
Overige handreikingen (inter) nationaal
The Ultimate Cookbook for Cultural Managers: Artistic Freedom Regulatory Framework in the EU | European Festivals Association | 2026
Afwegingskader Artistieke Vrijheid en Maatschappelijke Verantwoordelijkheid | VNPF | december 2025
Afwegingskader & tool | Kennisplatform inclusief samenleven | 2025
Algemene handreiking verstoringen culturele sector | Kunsten ’92 in afstemming met de ministeries van OCW, J&V, SZW en de VNG | 2024
Handreiking ordeverstoringen | TivoliVredenburg | 2024
Instructie medewerkers die geconfronteerd worden met demonstranten | VSCD | 2024
Internationale rapporten en artikelen
Artistic Freedom in Europe: New Law Alone Won’t Make Arts Free | Artikel door Elena Polivtseva | februari 2026
Between Rhetoric and Reality: Cultural Rights, Artistic Freedom, and Democratic Resilience | Rapport door Elena Polivtseva in opdracht van Performing Arts Coalition (PAC) | januari 2026
The Quiet Erosion of Artistic Freedom in Europe | Artikel door Creatives Unite | december 2025
Call on the European Commission to initiate the process of establishing a European Artistic Freedom Act by a coalition of cultural institutions, legal experts, networks, and activists | november 2025
Artistic Freedom | Towards the Culture Compass: A Sector Blueprint | Briefing door Culture Action Europe | november 2025
The state of artistic freedom 2025 | Rapport door Freemuse | maart 2025